Depresja a problemy z pamięcią i koncentracją

Powszechnie spotykanym objawem wśród pacjentów ze zdiagnozowanymi zaburzeniami depresyjnymi jest osłabienie zdolności poznawczych. Z czego ono wynika, w jaki sposób przebiega i jak należy sobie z nim radzić?

Problemy z pamięcią i koncentracją a depresja

W świetle opublikowanych w 2017 roku badań, przeprowadzonych przez włoskich specjalistów (źródło: www.ncbi.nlm.nih.gov) na grupie 692 pacjentów z trwającym epizodem dużej depresji, zaburzenia koncentracji i pamięci występują bardzo często. Problem ten w dużym stopniu wpływa na życie osobiste i zawodowe chorych, może również przyczynić się do dodatkowego pogorszenia się ich samopoczucia i obniżenia samooceny. Stopniowo są wypracowywane strategie wspierania pacjentów w walce z osłabieniem funkcji poznawczych.

Na czym polegają zaburzenia funkcji poznawczych w przebiegu depresji?

Zjawisko to objawia się w sposób wielopostaciowy. Przede wszystkim powszechnie są spotykane problemy z pamięcią, występujące w różnych formach:

  • W wielu przypadkach polegają one na trudnościach z zapamiętywaniem informacji oraz zaburzeniami pamięci długotrwałej.
  • Pacjenci w starszym wieku nie zawsze są w stanie precyzyjnie odtworzyć wspomnienia z własnego życia.
  • Zdarza się, że problemy z pamięcią nie mijają nawet w okresach remisji choroby.
  • Dodatkowo występują kłopoty z koncentracją, szczególnie ze zwracaniem uwagi na cudze wypowiedzi oraz podczas czytania.
  • Utrudnione może być nawet oglądanie telewizji.

Najczęściej dolegliwości te objawiają się w trakcie jednoczesnego wykonywania wielu czynności, co znacznie zmniejsza wielozadaniowość. Chorzy opisują to zjawisko jako swego rodzaju ucieczkę umysłu (źródło: www.ncbi.nlm.nih.gov). Inne symptomy to zwolnienie myślenia oraz – co jest powszechnie spotykane – zmniejszona decyzyjność i niechęć do podejmowania decyzji.

Zwolnienie lub nadmierne pobudzenie psychomotoryczne należą do objawów depresji w klasyfikacji DSM–5. Oba symptomy znacznie wpływają na precyzję czynności podejmowanych przez osobę chorą oraz zaburzają jej możliwość odręcznego pisania. Utrata koordynacji może być kolejnym krępującym zakłóceniem normalnego funkcjonowania organizmu, dodatkowo pogarszającym samopoczucie chorego.

Rzeczywista częstotliwość tego typu objawów jest bardzo wysoka – wśród kanadyjskich pacjentów ze zdiagnozowanym epizodem dużej depresji wynosi ona aż 79% (źródło: Gilmour H, Patten SB. Depression and work impairment. Health Rep. 2007;18:922. [PubMed]).

Możliwe przyczyny problemów z pamięcią i koncentracją

Problemy z pamięcią i koncentracją w depresji wynikają przede wszystkim z zaburzeń pracy mózgu w przebiegu choroby. Mechanizm ten nie został jeszcze precyzyjnie zbadany. Wiadomo, że źródłem tych zakłóceń może być spadek neuroplastyczności – czyli zmniejszenie się zdolności neuronów do tworzenia nowych powiązań. Ponadto u chorych spada poziom neuroprzekaźników, których deficyty uznaje się za charakterystyczne dla depresji (źródło: THE RELATIONSHIP BETWEEN DEPRESSION AND COGNITIVE DEFICITS Apostolos Papazacharias & Marcello Nardini, Psychiatria Danubina, 2012; Vol. 24, Suppl. 1, pp 179–182).

Objawy i nasilenie zaburzeń pamięci w depresji należy rozpatrywać indywidualnie. Wpływ na nie mają bowiem osobiste uwarunkowania w funkcjonowaniu układu nerwowego. Badacze z Uniwersytetu Stanforda i Uniwersytetu w Miami poszukują również przyczyny zjawiska, które polega na skłonności chorych do rozpamiętywania negatywnych doświadczeń. Prawdopodobnie zachowanie to wynika z zaburzeń w funkcjonowaniu pamięci roboczej, której działanie można wytłumaczyć jako istnienie bramy do umysłu – dokonuje ona selekcji, określając, które informacje powinny trafić do pamięci długotrwałej, a które nie (źródło: nazdrowie.pl).

Sposoby na poprawę koncentracji i pamięci

Problem ten wymaga bardzo delikatnego podejścia. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne przygotowało listę porad dla chorych zmagających się z zaburzeniami koncentracji (źródło: www.psychiatry.org). Przede wszystkim pacjent musi zrozumieć specyfikę swoich trudności i je oswoić – pozwolić sobie na niedoskonałości i nie oskarżać się o nie, a także zwolnić w pracy i w sposób bardziej przemyślany formułować wypowiedzi.

Powinien również dbać o powtarzanie czynności i nauki. W wielu wypadkach korzystne jest wspieranie się systemem planowania i hierarchizacji działań – pomocne mogą być wszelkie plannery i kalendarze. Prowadzenie zapisków ułatwi mu systematyzowanie informacji i zadań do wykonania. Towarzystwo przypomina również o tym, że istotna jest odpowiednia ilość snu, a także przekonanie chorego, że problem jest uleczalny.

W leczeniu farmakologicznym zaburzeń funkcji poznawczych w przebiegu depresji szczególnie często stosowany jest piracetam – badania kliniczne wykazują jego skuteczność już po kilku tygodniach od momentu poddania się terapii (źródło: www.ncbi.nlm.nih.gov). Część środków przeciwdepresyjnych prawdopodobnie zmniejsza wpływ choroby na zdolności poznawcze, jednak wyniki analiz pozostają niejednoznaczne (źródło: www.sciencedirect.com). Wiele wskazuje zatem na to, że w walce z zaburzeniami koncentracji i pamięci niezbędny jest odpowiedni dobór leków przeciwdepresyjnych, a także świadomość źródeł problemu i wyrozumiałość wobec własnej psychiki.

Nadal są prowadzone badania nad źródłem deficytów poznawczych w przebiegu depresji. Na razie wiadomo, że problemy z koncentracją i z pamięcią – tak powszechnie spotykane wśród pacjentów – wynikają z zaburzeń pracy neuroprzekaźników. Chorzy skarżą się na zróżnicowane trudności, a ich nasilenie się zależy nie tylko od skali choroby, ale i naturalnego mechanizmu funkcjonowania układu nerwowego. Minimalizowanie skali problemu polega na stosowaniu środków farmakologicznych.

Jaka jest przewaga leków nad suplementami? Różnice są duże i wynikają przede wszystkim z większej kontroli nad całym procesem wytwarzania oraz raportowanie każdego etapu. Przykładem jest obowiązek zrobienia badań klinicznych przy produkcji leków. Wymaga się również audytu u wytwórcy substancji czynnej, ciągłego nadzoru oraz monitorowania jakości i bezpieczeństwa przez specjalistów. Produkt przechodzi wszystkie badania analityczne zatwierdzone w dokumentacji rejestracyjnej. Jeśli wystąpią jakieś wady jakościowe, w przypadku leku cała seria musi być wycofana łącznie z podaniem takiego komunikatu do wiadomości publicznej. Nie są to wszystkie, ale jedne z istotnych różnic leku i suplementu diety, o których warto pamiętać.

Wyjątkiem są suplementy, w których zastosowano standard GMP (Dobrą Praktykę Produkcyjną), ponieważ dzięki temu wiemy, że:

  • kontrolowano jakość produktu tak jak w przypadku leku,
  • monitorowano zawartość substancji aktywnych,
  • istnieją udokumentowane metody analityczne,
  • ściśle kontrolowano warunki na wszystkich etapach produkcji i wytwarzania.

Jednak najbardziej istotne jest wyrobienie w pacjencie zdrowych nawyków i większej wyrozumiałości wobec samego siebie.

Problemy z pamięcią i koncentracją u dzieci

Problemy z koncentracją dotykają nie tylko dorosłych, lecz także dzieci. Jednak czy zawsze wiążą się one z chorobą? Co może być ich źródłem u dzieci i jak sobie z tym poradzić?

Przejdź do artykułu
Bóle i urazy a problemy z pamięcią i koncentracją

Obrażenia głowy – nawet pozornie lekkie – mogą prowadzić do późniejszych problemów neurologicznych, takich jak problemy z pamięcią i koncentracją. Jakie są ich przyczyny i jak można je leczyć?

Przejdź do artykułu